ضد عفونی وگند زدایی:
روش هاي گندزدايي
(Disinfection )
انواع روش های گندزدایی را می توان به شرح ذیل تقسیم بندی نمود :
عوامل گندزداي طبيعي (هوا ـ خورشيد)
جوشاندن با آب
پرتوي فرابنفش
پاستوريزاسيون
مواد شيميايي گندزدا
عوامل گندزداي طبيعي (هوا ـ خورشيد)
پرتوهاي فرابنفش نورخورشيد براي باكتري ها و ويروس ها مرگبار هستند و هوا نيز به علت تبخير رطوبت بر بسياري از باكتري ها اثر كشنده دارد.
لذا ميتوان لوازمي نظير: رختخواب، مبلمان و اثاثيه منزل و مطب را چند ساعت درمعرض نور خورشيد و هوا قرار داد و آن ها را گندزدايي نمود.
جوشاندن با آبمعمولا آب جوش نمي تواند اسپورها و بعضي ويروس ها را از بين ببرد لذا سترون كننده نيست، ولي در مواقعي كه وسيله يا ماده سترون كننده در اختيار نيست مي توان وسايل رادر 100 درجه سانتي گراد، براي مدت 15 دقيقه جوشاند.
پرتو فرابنفش
Ultraviolet Radiation (U.V )، از پرتوهاي غيريون ساز است كه مي توان در گندزدايي محيط از آن استفاده كرد.
پرتو فرابنفش را از نظر طول موج وعملكرد به 3 دسته تقسيم مي كنند:
1) U.V.C با طول موج بين 200 تا 290 نانومتر كه طيف ميكروب كش (Germicide ) اين پرتو است. طول موج 265 نانومتر بيشترين قدرت ضد ميكروبي را دارد.
2) U.V.B با طول موج بين 290 تا 320 نانومتر كه طيف توليد ويتامين D است.
3) U.V.A با طول موج بين 320 تا 400 نانومتر كه طول موج خورشيدي است.
از طول موج U.V.C در لامپ هاي ژرميسيد استفاده مي شود. اين لامپ ها به صورت ديواري، سقفي، قابل حمل، و يا قابل نصب در داخل كانال هواكش، ساخته شده اند و آن را براي پاك سازي هوا و عفونت زدايي سطوح محيطي به كار مي برند عملكرد اين لامپ هابسته به كارخانه سازنده مي تواند متفاوت باشد. مثلا يك لامپ 30 واتي ساخت كارخانه فيليپس، براي گندزدايي يك اتاق 6 متر مربعي باارتفاع 3 متر كافي است.
لامپ هاي فرابنفش عمر محدودي دارند، لذا بايد زمان كاركرد آن را يادداشت كنيم.
چون اين لامپ ها به غبار حساسند بايد بطور منظم سطح آن را با الكل تميز كنيم زيرا ممكن است بدون آنكه در نورش تغييري ايجاد شود، اثر ضدميكروبيش با غبار كاهش يابد.
در موقع استفاده از لامپ بايد پنجره و شيشه هارا پوشانده، محل را تاريك نماييم زيرا نور مرئي اثر باكتري كشي آن را به ميزان زيادي كاهش مي دهد.
چون اين پرتو ممكن است موجب سوختگي پوست و قرنيه شود و يا ايجاد آب مرواريد يا حتي سرطان پوست گردد، افراد بايستي در صورت تماس مستقيم با اين پرتو از لباس هاي محافظ و عينك استفاده نمايند.
پاستوريزاسيون
استفاده از حرارت 60 درجه سانتيگراد براي مدت 30 دقیقه و قرار دادن در محيط سرد را پاستوريزاسيون گويند كه در اين فرايند عوامل پاتوژن بيماري زا از بين مي روند.
مواد شيميايي گندزدا
آلدئيدها، اسيدها، قلياها، الكل ها، رنگ ها، سورفاكتانت ها (تركيبات آمونيوم چهار ظرفيتي) ، فلزات سنگين، فنول و مشتقات آن، مواد اكسيد كننده، مواد احياءكننده و هالوژن ها.
آشنايي با برخي از اصطلاحات رايج در گندزدايي و ضدعفوني
پاك كردن (Cleaning ) يعني زدودن " دبري ها" يا مواد قابل رويت با آب
سترون سازي : (Sterilization ) يعني استفاده از روش هاي فيزيكي يا شيميايي به منظور از بين بــردن وتخريب كليه اشكال ارگانيسمي از جمله اسپورها.
گندزدايي (Disinfection ) يعني استفاه از روش هاي فيزيكي يا شيميايي به منظور كم كردن بار ميكروبي .
آلودگي زدائي (Disinfestation ) يعني ازبين بردن انگل هاي خارجي كه ناقل بيماريند مثل گال و شپش
Biodeterioration يعني تخريب فعاليت هاي بيولوژيك .
Decontamination يعني عفونت زدايي ابزار آلوده به طوري كه براي استفاده بي خطر و مناسب باشند .
Fumigation يعني استفـاده از دودها و بخارات مواد عفونت زدا .
Pasteurization يعني استفاده از حرارت 60 درجه سانتي گراد تا نيم ساعت.
كلريناسيون (Chlorination ) و ازونيزاسيون (Ozonization ) يعني استفاده از كلر يـا ازون براي سالم سازي آب .
ماده گندزدا (Disinfectant ) ماده اي است كه براي كم كردن بار ميكروبي از روي سطوح بيجان و اجسام بكار برده مي شود.
آنتي سپتيك (Antiseptic ) ماده اي است كه بازدارنده فعاليت ارگانيسم هااز روي بافت هاي زنده است.
آنتي بيوتيك (Antibiotic ) ماده آلي شيميايي است كـه توسط ارگانيسم ها توليد مي شود و باعث بازدارندگـي يا كشتن ارگانيسم هاي ديگـر در انسان، حيوانات و گياهان مي شود.
دترجنت (Detergent ) ماده اي اسـت كـه با استفاده از كشش سطحي آلودگي را مي برد.
سني تايزر (Sanitizer ) ماده بهداشتي است كه بــا مواد ضدميكروبي همراه است.
مواد ژرميسيد (Germicide ) ، بايوسيد (Biocide ) باكتريسيد (Bactericide ) ، ويريسيد (Viricide ) ، فونژيسيد (Fungicide ) ، اسپوريسيد (Sporicide ) و اويسيد (Ovicide ) نيز كشنده ارگانيسم، اعم از باكتري ها، ويروس ها، قارچ ها، اسپورها و تخم انگلي ها هستند.
اصطلاح دئودورانت (Deodorant ) نيزبراي مواد خنثي كننده بوهاي بد و Bleach براي مواد رنگ بر بكار برده مي شوند.
